سامانه وام بازنشستگان در محاصره اختلال؛ وقتی وعده مسئولان پشت درهای بسته جا ماند

در حالی که تنها چند روز از آغاز رسمی ثبت‌نام وام قرض‌الحسنه ۶۰ میلیون تومانی بازنشستگان تأمین اجتماعی می‌گذرد، اجرای این طرح به یک آزمون سیاسی-اجرایی برای متولیان امر تبدیل شده است. نخستین گروه از مشمولان تسهیلات خود را دریافت کرده‌اند، اما هزاران بازنشسته دیگر در استان‌های مختلف با سامانه‌ای ناپایدار، پیام‌های خطای پیاپی و ظرفیت‌هایی که گویا پیش از شروع ثبت‌نام تکمیل شده، دست‌وپنجه نرم می‌کنند. شکاف میان وعده «ثبت‌نام بدون محدودیت» و واقعیت میدانی، پرسش‌هایی جدی درباره توان اجرایی سازمان تأمین اجتماعی و بانک رفاه کارگران در مدیریت تقاضای گسترده بازنشستگان مطرح کرده است.

به گزارش سرویس اقتصادی خبر سیاسی، پرداخت وام قرض‌الحسنه بازنشستگان تأمین اجتماعی از سوی بانک رفاه کارگران رسماً وارد فاز اجرایی شده و اسماعیل لله‌گانی، مدیرعامل این بانک، با اعلام رسمی این خبر تأکید کرده که در مرحله نخست، ۳۰ هزار فقره وام ۶۰ میلیون تومانی به حساب بازنشستگان و مستمری‌بگیران واریز شده است. بر اساس برنامه‌ریزی کلان، مقرر شده امسال ۳۴۰ هزار بازنشسته از این تسهیلات بهره‌مند شوند و مجموعاً ۲۰ هزار میلیارد تومان اعتبار برای این طرح کنار گذاشته شده است. این تسهیلات که به صورت غیرحضوری، با کارمزد ۴ درصد و بدون نیاز به ضامن پرداخت می‌شود، در مدت ۲۴ ماه از سوی وام‌گیرندگان بازپرداخت خواهد شد.

اما آنچه در عمل رخ داده، تصویری متفاوت از این آمارهای رسمی ترسیم می‌کند. در حالی که مسئولان از تکمیل فرآیند ثبت‌نام و پرداخت‌های بدون وقفه سخن می‌گویند، حجم گسترده‌ای از بازنشستگان در نقاط مختلف کشور هنوز نتوانسته‌اند حتی یک قدم در مسیر ثبت‌نام بردارند. این تناقض، اعتماد عمومی به سازوکارهای اطلاع‌رسانی و اجرایی این طرح را به چالش کشیده است.

روایت میدانی از پشت درهای بسته سامانه

از نخستین ساعات اعلام رسمی آغاز ثبت‌نام در ابتدای تیرماه، انبوهی از بازنشستگان به درگاه‌های اینترنتی معرفی‌شده هجوم بردند تا شانس خود را برای دریافت این وام ضروری امتحان کنند. بسیاری از آن‌ها که ماه‌ها چشم‌انتظار چنین فرصتی بودند، با صحنه‌ای تکراری و ناامیدکننده روبرو شدند: سامانه یا به کلی از دسترس خارج بود، یا پس از ورود، پیام «ظرفیت ثبت‌نام تکمیل شده است» را نمایش می‌داد. نکته تلخ ماجرا آنجاست که در برخی استان‌ها، اساساً فرصتی برای ثبت‌نام فراهم نشد تا بتوان از «تکمیل ظرفیت» سخن گفت.

بازنشستگان استان‌های لرستان و مرکزی از جمله معترضان جدی این وضعیت هستند. آن‌ها می‌گویند با وجود پیگیری‌های مکرر، سامانه کانون‌های بازنشستگی در این استان‌ها یا در دسترس نبوده یا تنها برای دقایقی کوتاه باز شده و بلافاصله با پیام تکمیل ظرفیت بسته شده است. این شرایط برای بازنشستگانی که وام ۶۰ میلیونی را تنها راه‌حل فوری برای تأمین هزینه‌های درمان، جراحی، بدهی‌های معوقه یا حتی خرید مایحتاج اولیه زندگی می‌دانند، ضربه‌ای سنگین به حساب می‌آید. «ما نه اعتراض سیاسی داریم، نه مطالبه عجیبی؛ فقط می‌خواهیم حقمان را بگیریم»؛ این جمله پرتکرار در میان کامنت‌ها و مصاحبه‌های بازنشستگان، عمق سرخوردگی از این فرآیند را نشان می‌دهد.

دستوری که روی زمین ماند؛ چالش مدیریت تقاضا یا ضعف فنی؟

در پی افزایش فشارها و انعکاس گسترده نارضایتی‌ها در رسانه‌ها، مصطفی سالاری، مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی، در اقدامی کمسابقه دستور داد که سامانه ثبت‌نام وام به هیچ عنوان بسته نشود و تمامی مشکلات فنی در سریع‌ترین زمان ممکن مرتفع گردد. این دستور صریح که با هدف آرام‌سازی فضای ملتهب متقاضیان صادر شد، قرار بود نشانه‌ای از عزم جدی سازمان برای حل مشکل باشد.

با این حال، به گفته اعضای کانون‌های بازنشستگی و پیگیری‌های میدانی، این فرمان اجرایی هنوز به طور کامل عملیاتی نشده است. سامانه در برخی استان‌ها همچنان ناپایدار است، قطعی‌های مقطعی ادامه دارد و کاربران در سردرگمی به سر می‌برند که آیا اصولاً ظرفیتی برای ثبت‌نام آن‌ها باقی مانده یا خیر. این وضعیت دوگانه – از یک سو اعلام واریز وام به حساب ۳۰ هزار نفر و از سوی دیگر جاماندن ده‌ها هزار نفر از مرحله ابتدایی ثبت‌نام – نشان می‌دهد که میان توان فنی سامانه و حجم تقاضای واقعی، شکافی عمیق وجود دارد.

منتقدان رویه فعلی، نحوه اطلاع‌رسانی را نیز زیر سؤال برده‌اند. به باور آنان، بهتر بود مسئولان ابتدا بسترهای فنی را برای ثبت‌نام همه متقاضیان واجد شرایط فراهم می‌کردند و پس از اطمینان از پایداری سامانه و توزیع عادلانه ظرفیت‌ها، آمار و جزئیات اجرای طرح را به صورت رسمی اعلام می‌کردند. در عوض، رسانه‌ای شدن واریز وام به حساب گروه نخست، پیش از آنکه تکلیف سایرین روشن شود، تنها به التهاب و نگرانی دامن زده و حساسیت‌های سیاسی-اجتماعی را افزایش داده است.

وامی برای زنده ماندن، نه تجمل

برای درک عمق این بحران، کافی است به جزئیات تسهیلات نگاه کنیم. وام ضروری بازنشستگان تأمین اجتماعی در سال جاری نسبت به سال گذشته ۱۰ میلیون تومان افزایش یافته و از ۵۰ به ۶۰ میلیون تومان رسیده است. این تسهیلات قرض‌الحسنه با کارمزد ۴ درصد و اقساط ۲۴ ماهه، بدون نیاز به ضامن و به صورت کاملاً غیرحضوری طراحی شده است. فلسفه وجودی آن، کمک به بازنشستگانی است که در تنگناهای معیشتی گرفتار آمده‌اند؛ از هزینه‌های کمرشکن درمان و دارو گرفته تا اجاره‌بهای عقب‌افتاده و بدهی‌های فوری.

اما وقتی سامانه‌ای که قرار است پل ارتباطی این قشر آسیب‌پذیر با حداقل حمایت مالی باشد، خود به مانعی فرسایشی تبدیل می‌شود، نتیجه چیزی جز انباشت نارضایتی و بی‌اعتمادی نیست. بازنشستگانی که روزی ستون‌های تولید و اقتصاد کشور بودند، اکنون در صف‌های مجازی و پشت پیام‌های خطای سامانه، احساس می‌کنند که وعده‌های حمایتی، بیش از آنکه واقعی باشد، جنبه نمایشی دارد.

چشم‌انداز پیش رو: فرصتی برای ترمیم اعتماد

با وجود تمام این چالش‌ها، هنوز فرصت برای اصلاح باقی است. اعلام برنامه پرداخت ۳۴۰ هزار فقره وام در سال جاری نشان می‌دهد که منابع مالی قابل توجهی برای این طرح پیش‌بینی شده و عزمی برای حمایت از بازنشستگان وجود دارد. اما حلقه مفقوده، مدیریت صحنه اجرا و شفافیت در اطلاع‌رسانی است.

بازنشستگان سراسر کشور چشم‌انتظار اقدام فوری برای پایدارسازی سامانه، اعلام شفاف سهمیه‌های استانی و افزایش ظرفیت ثبت‌نام هستند. آن‌ها امیدوارند پیش از آنکه فرصت استفاده از این تسهیلات به پایان برسد، گره کور سامانه باز شود و وعدهای که داده شده، نه در قالب آمارهای رسمی، که در سفره‌های کوچک و زندگی واقعی‌شان نمود پیدا کند. در غیر این صورت، این طرح که می‌توانست نمادی از کارآمدی نظام تأمین اجتماعی باشد، به پرونده‌ای دیگر در کارنامه ناتمام وعده‌های حمایتی تبدیل خواهد شد.