فوری/ جزئیات کامل توافق ۴ مرحله‌ای ایران و آمریکا فاش شد / از آتش‌بس در لبنان تا سطح غنی‌سازی و آزادی ۲۴ میلیارد دلار دارایی

به گزارش خبر سیاسی، شبکه العربیه روز پنجشنبه به نقل از منابع آگاه گزارش داد که واشنگتن و تهران به توافقی موقت و چندمرحله‌ای نزدیک‌تر شده‌اند؛ توافقی که با کاهش تنش آغاز و در نهایت می‌تواند به برنامه هسته‌ای ایران نیز بپردازد. بر اساس این گزارش، مذاکرات بر محور پیش‌نویس منتشرنشده یک «یادداشت تفاهم» متمرکز است که چارچوب اجرایی را در چهار مرحله متوالی ترسیم می‌کند و هر مرحله به اجرای تعهدات متقابل وابسته است .

🧩 مرحله اول: آتش‌بس جامع و توقف تشدید تنش‌ها

بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی منابع خبری از جمله روسی تاس، مرحله نخست این توافق بر تثبیت آتش‌بس موجود و جلوگیری از هرگونه تشدید تنش یا گشودن جبهه‌های جدید منطقهای متمرکز است. نکته کلیدی این بخش، اصرار تهران بر گنجاندن لبنان در این چارچوب است. به عبارت دیگر، ایران هرگونه آتش‌بسی را که وضعیت جبهه‌های مرتبط با خود (از جمله محور مقاومت در لبنان) را پوشش ندهد، ناقص می‌داند. به گفته تحلیلگران، از منظر تهران، جبهه‌های لبنان و ایران از نظر عملیاتی و راهبردی جدایی‌ناپذیر هستند .

🚢 مرحله دوم: امنیت دریایی در تنگه هرمز و رفع محاصره

گام دوم به موضوع حیاتی امنیت دریایی در تنگه هرمز اختصاص دارد. مفاد این مرحله شامل:

· بازگرداندن کامل جریان کشتیرانی تجاری
· کاهش محدودیت‌ها بر کشتی‌ها و مسیرهای انرژی
· عادی‌سازی کامل وضعیت ترانزیت نفت در این آبراه استراتژیک

برای اقتصاد جهانی، این مرحله فوری‌ترین تأثیر را خواهد داشت؛ چرا که عادی‌سازی تنگه هرمز فشار عرضه نفت را کاهش داده و از افزایش بیشتر قیمت‌ها جلوگیری می‌کند .

💰 مرحله سوم: آزادسازی دارایی‌ها و رفع تدریجی تحریم‌ها

مرحله سوم شامل اقدامات محدود و تدریجی اعتمادسازی اقتصادی خواهد بود. منابع مطلع از نزدیک به تیم مذاکره‌کننده ایران فاش کرده‌اند که این مرحله شامل موارد زیر است:

· کاهش محدود تحریم‌های نفتی
· آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران (با پرداخت ۱۲ میلیارد دلار در همان فاز اول)
· تسهیل محدودیت صادرات نفت

گفتنی است ارزش کل دارایی‌های بلوکه‌شده ایران در خارج از کشور حدود ۱۰۰ تا ۱۲۳ میلیارد دلار برآورد می‌شود. نکته حائز اهمیت، تغییر رویکرد واشنگتن در این مرحله است: برخلاف مواضع پیشین که لغو تحریم‌ها را منوط به امضای توافق نهایی می‌کرد، آمریکا اکنون پیشنهاد «معافیت موقت» تحریم‌های نفتی را در جریان خود مذاکرات ارائه کرده است .

☢️ مرحله چهارم: برنامه هسته‌ای و نظارت بین‌المللی

مرحله نهایی به پرونده‌های راهبردی و اصلی خواهد پرداخت. محورهای کلیدی این بخش عبارتند از:

موضوع راهبردی جزئیات قابل بحث
برنامه هسته‌ای ایران تعیین سطح غنی‌سازی اورانیوم
نظارت بین‌المللی سازوکارهای راستی‌آزمایی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی
امنیت منطقه‌ای ترتیبات بلندمدت امنیتی

منابع آگاه تأکید کرده‌اند که این مرحله ممکن است به ماه‌ها مذاکرات تکمیلی نیاز داشته باشد. در همین حال، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در گزارش محرمانه‌ای که به تازگی منتشر شده، هشدار داده است که عدم دسترسی به سایت‌های هسته‌ای ایران به مدت تقریبا یک سال، «یک نگرانی اشاعه‌ای» است. برآوردهای پیشین آژانس نشان می‌داد ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصد (نزدیک به آستانه ۹۰ درصد تسلیحاتی) در اختیار دارد. کارشناسان معتقدند این میزان برای ساخت حدود ۱۰ بمب اتمی کافی است .

⚖️ مهم‌ترین خط قرمز تهران: معکوس بودن ترتیب تعهدات

تحلیل اسناد منتشر شده نشان می‌دهد که تهران در این ساختار چهارمرحله‌ای، ترتیب تعهدات را نسبت به مواضع غربی معکوس کرده است. تهران حاضر نیست امتیازات هسته‌ای را پیش از دریافت امتیازات اقتصادی ارائه دهد.

به عبارت دیگر، برخلاف منطق برجام که در آن اجرای محدودیت‌های هسته‌ای پیش شرط رفع تحریم‌ها بود، در ساختار جدید ایران اصرار دارد:

1. ابتدا تحریم‌ها لغو و دارایی‌ها آزاد شود
2. سپس مذاکرات درباره محدودیت‌های هسته‌ای آغاز گردد

این تغییر ترتیب، یکی از حساسترین و دشوارترین نقاط چانه‌زنی در روزهای آینده خواهد بود .

🏛️ نظارت بر اجرا: کمیسیون مشترک با حضور کشورهای دوست

پیش‌بینی می‌شود در صورت امضای توافق، کمیسیون مشترکی برای نظارت بر حسن اجرای تعهدات تشکیل شود. ایران ترجیح می‌دهد در این سازوکار، کشورهای «دوست» و بیطرف به عنوان ناظر حضور داشته باشند تا توافق صرفاً به راستی‌آزمایی دوجانبه ایران و آمریکا محدود نشود. ترکیب نهایی این کمیسیون، خود به یکی از میدان‌های چالش‌برانگیز مذاکراتی تبدیل خواهد شد .

⏳ چشم‌انداز: توافق موقت یا بن‌بست؟

در حالی که گمانه‌زنی‌ها درباره وقوع توافق افزایش یافته، هنوز موانع جدی بر سر راه وجود دارد. از یک سو، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی خواستار دسترسی فوری به تأسیسات هسته‌ای ایران شده و از سوی دیگر، کنگره آمریکا و برخی متحدان منطقه‌ای اسرائیل ممکن است با هر توافقی که پیش از راستی‌آزمایی کامل امتیازات اقتصادی اعطا کند، مخالفت نمایند.

با این حال، منبع نزدیک به تیم مذاکره‌کننده ایران در گفت‌وگو با خبر سیاسی تأکید کرد: «فعلاً همه چیز به مرحله اول و دوم بستگی دارد. اگر آتش‌بس فراگیر و آزادسازی دارایی‌ها عملی شود، می‌توان درباره آینده خوش‌بین بود.»

خبر سیاسی تحولات مذاکرات را لحظه به لحظه دنبال می‌کند.

منابع:
العربیه، تاس (TASS)، Tasnim، GTV News HD، Khaleej Times، CNBC TV18