فیلم سینمایی زن و بچه با روح و روان مخاطب بازی می کند

«زن و بچه» چهارمین ساخته بلند سینمایی سعید روستایی است؛ کارگردانی که پیش از این با «ابد و یک روز»، «متری شیش و نیم» و «برادران لیلا» جای خود را در میان نام‌آورترین چهره‌های سینمای اجتماعی ایران تثبیت کرده بود. این فیلم به نویسندگی و کارگردانی روستایی و تهیه‌کنندگی سید جمال ساداتیان ساخته شده و نخستین نمایش جهانی‌اش در بخش مسابقه هفتاد و هشتمین دوره جشنواره کن برگزار شد؛ نقطه‌عطفی که نشان می‌دهد سینمای مستقل ایران همچنان در سطح بین‌المللی شنیده می‌شود.

دو بازیگر اصلی فیلم، پریناز ایزدیار و پیمان معادی، محور اصلی روایت را شکل می‌دهند و در کنار آن‌ها فرشته صدرعرفایی، سحر گلدوست، سها نیاستی و حسن پورشیرازی نقش‌های فرعی اما مؤثری را ایفا کرده‌اند.

داستان فیلم سینمایی زن و بچه

قصه‌ی فیلم سینمایی زن و بچه حول محور مهناز شکل می‌گیرد؛ پرستار سی‌وپنج‌ساله‌ای که پس از مرگ همسرش، تنها مانده و باید در جامعه‌ای با ساختار مردسالار، هم نان‌آور خانه باشد و هم مراقب فرزندانش. او که قصد دارد بار دیگر ازدواج کند، با مردی همکار خود مواجه می‌شود که به او علاقه دارد، اما خانواده‌ی او تمایلی ندارند در مراسم خواستگاری، فرزندان مهناز را در کنار او ببینند. از همین نقطه، فیلم به‌جای یک ملودرام ساده، به کالبدشکافی فشارهای پیچیده‌ی اجتماعی، خانوادگی و اقتصادی‌ای می‌پردازد که یک زن تنها در ایران امروز با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند.

داستان فیلم سینمایی زن و بچه از این منظر ادامه‌ی مسیری است که روستایی در آثار قبلی‌اش پی گرفته بود: نگاهی دقیق، خشن و بی‌رحمانه به ساختارهای فروپاشیده‌ی اجتماعی، اما این بار با محوریت یک شخصیت زن که نه قهرمان مطلق است و نه قربانی صرف، بلکه آدمی زخم‌خورده و خاکستری با تصمیم‌هایی که گاه خود نیز با آن‌ها در ستیز است.

پیمان معادی در زن و بچه

حضور پیمان معادی در زن و بچه، چهارمین همکاری او با سعید روستایی است؛ همکاری‌ای که از «متری شیش و نیم» آغاز شد و تا امروز ادامه داشته است. معادی در این فیلم نقشی را بازی می‌کند که بار دیگر توانایی او در ایفای شخصیت‌های لایه‌دار و دارای تضادهای درونی را به نمایش می‌گذارد. بازی او، همچون آثار پیشینش، بر پایه‌ی کنترل و دقیق‌بودن در جزئیات رفتاری شکل گرفته و یکی از نقاط ثابت کیفی فیلم به شمار می‌رود.

پریناز ایزدیار در زن و بچه

اما محور احساسی و روایی فیلم را باید در بازی پریناز ایزدیار در زن و بچه جست. منتقدان بین‌المللی به‌طور خاص بر قدرت بیان غیرکلامی او تأکید کرده‌اند؛ نگاهی که می‌تواند بی‌عدالتی، خشم و ناچاری را بدون نیاز به دیالوگ منتقل کند. ایزدیار در نقش مهناز، شخصیتی را خلق می‌کند که هم‌زمان شکننده و مقتدر است؛ زنی که در برابر فشار خانواده، جامعه و حتی تردیدهای خودش ایستادگی می‌کند. بسیاری از نقدهای منتشرشده، بازی او را قلب تپنده‌ی فیلم دانسته‌اند.

نقاط قوت

بازی درخشان پریناز ایزدیار: شخصیت‌پردازی او در نقش مهناز، یکی از قوی‌ترین عناصر فیلم است و توانسته توجه منتقدان بین‌المللی را نیز جذب کند.
همکاری پیمان معادی و روستایی: تجربه‌ی چندین‌ساله‌ی این دو، به یک‌دستی و دقت در اجرای صحنه‌ها کمک کرده است.
نگاه اجتماعی صادقانه: فیلم به‌جای ساده‌سازی، به پیچیدگی‌های واقعی زندگی یک زن تنها در جامعه‌ای سنتی می‌پردازد، بدون آنکه راه‌حلی آرمانی یا کلیشه‌ای ارائه دهد.
حضور در جشنواره کن: ورود به بخش مسابقه‌ی اصلی کن، نشانه‌ی اعتبار فنی و هنری فیلم در سطح بین‌المللی است.
شخصیت‌پردازی خاکستری: مهناز نه قهرمان آرمانی و نه قربانی منفعل است؛ همین پیچیدگی به باورپذیری فیلم کمک می‌کند.

نقاط ضعف

ریتم و فاصله‌ی روایی: برخی منتقدان بین‌المللی، از جمله نشریه‌ی ورایتی، به ضعف در شخصیت‌پردازی فرعی و کاهش هم‌ذات‌پنداری مخاطب با شخصیت اصلی در بخش‌هایی از فیلم اشاره کرده‌اند.
فضای سنگین و بدون امید: برخی نقدها، از جمله نشریه‌ی رپ، فیلم را اثری تلخ و افسرده‌کننده توصیف کرده‌اند که می‌تواند برای بخشی از مخاطبان خسته‌کننده یا فشرده به نظر برسد.
مقایسه با آثار درخشان قبلی: بخشی از منتقدان داخلی، «زن و بچه» را در قیاس با «متری شیش و نیم» و «برادران لیلا» عقب‌گردی در کارنامه‌ی روستایی ارزیابی کرده‌اند؛ هرچند این دیدگاه در میان منتقدان جهانی اجماع ندارد.
منطق روان‌شناختی برخی موقعیت‌ها: طبق برخی نقدهای بین‌المللی، انسجام روان‌شناختی تصمیم‌های شخصیت اصلی در پاره‌ای از صحنه‌ها به‌اندازه‌ی آثار قبلی روستایی محکم از آب در نیامده است.

جمع‌بندی

«زن و بچه» فیلمی است که با تکیه بر بازی قدرتمند پریناز ایزدیار و پیمان معادی، تلاش می‌کند تصویری صادقانه و بی‌رحم از موقعیت یک زن تنها در جامعه‌ای مردسالار ارائه دهد. اگرچه نقدهای بین‌المللی به اجماع کامل نرسیده‌اند، حضور این فیلم در بخش مسابقه‌ی جشنواره کن و ستایش گسترده از بازی ایزدیار، نشان می‌دهد «زن و بچه» همچنان اثری قابل بحث و تأمل‌برانگیز در سینمای اجتماعی ایران به شمار می‌رود.